Metin Dosyası İşlemleri

Kubedo Academy’e hoş geldiniz! Bu laboratuvarda metin dosyası işleme komutlarını öğreneceksiniz.

Zorluk seviyesi: Başlangıç
Süre: Yaklaşık 35 dakika

1. Dosya Görüntüleme Komutları

Bu bölümde Linux’ta dosyaları görüntülemek, oluşturmak ve içeriklerini incelemek için kullanılan temel komutları öğreneceksiniz.

touch - Dosya Oluştur/Zaman Damgası Güncelle

touch komutu boş bir dosya oluşturur veya var olan dosyanın erişim/değiştirme zaman damgasını günceller. Bu komut, özellikle Makefile’lar ve build sistemlerinde dosya zaman damgalarını manipüle etmek için kullanılır.

$ touch /tmp/ilkdosyam

Birden fazla dosya oluşturma:

$ touch dosya1.txt dosya2.txt dosya3.txt

cat - Concatenate (Birleştir ve Görüntüle)

cat (concatenate) komutu dosya içeriklerini standart çıktıya yazdırır. Adını “concatenate” (birleştirmek) kelimesinden alır çünkü birden fazla dosyayı birleştirmek için de kullanılabilir.

Dosya içeriğini görüntüle:

$ echo "merhaba dünya" > /tmp/dosya1.txt
cat /tmp/dosya1.txt

İki dosyayı birleştir:

$ echo "satır 1" > /tmp/a.txt
echo "satır 2" > /tmp/b.txt
cat /tmp/a.txt /tmp/b.txt > /tmp/c.txt

Satır numarası ile görüntüle:

$ cat -n /etc/passwd

[!TIP] cat küçük dosyalar için idealdir. Büyük dosyalar için less veya more kullanın.

tac - Ters Sırada Görüntüle

tac komutu (cat tersine yazılmış) dosya içeriğini sondan başa doğru görüntüler. Her satır ters sırada yazdırılır - son satır ilk, ilk satır son olarak görünür.

$ tac /tmp/c.txt

Kullanım alanları:

• Log dosyalarını en son girdiden başlayarak okuma
• Verileri ters sırada işleme
• Script’lerde veri manipülasyonu

less - Sayfalı Görüntüleme

less komutu büyük dosyaları sayfa sayfa görüntülemenizi sağlar. more komutunun geliştirilmiş versiyonudur ve iki yönlü kaydırma imkanı sunar. “Less is more” (Az daha çoktur) sloganından adını almıştır.

$ less /etc/passwd

Navigasyon tuşları:

[!IMPORTANT] less Linux sistemlerde en çok kullanılan dosya görüntüleme komutudur. Man sayfaları bile varsayılan olarak less ile açılır.

head - Dosya Başından Satır Göster

head komutu dosyanın başından belirtilen sayıda satırı görüntüler. Varsayılan olarak ilk 10 satırı gösterir.

$ head -n 10 /etc/passwd

İlk 5 satırı göster:

$ head -5 /etc/passwd

tail - Dosya Sonundan Satır Göster

tail komutu dosyanın sonundan belirtilen sayıda satırı görüntüler. Varsayılan olarak son 10 satırı gösterir. Özellikle log dosyalarını takip etmek için çok kullanışlıdır.

$ tail -n 10 /etc/passwd

Canlı log takibi (-f: follow):

$ tail -f /var/log/syslog

Bu komut dosyanın sonuna eklenen yeni satırları gerçek zamanlı olarak gösterir. Log takibi için vazgeçilmezdir!

[!TIP] Birden fazla log dosyasını aynı anda takip edebilirsiniz: tail -f /var/log/*.log

2. Metin İşleme Komutları

Örnek Dosya Oluşturma

$ cat > /tmp/sirasiz.txt <

cut - Kes (Sütun Kesme)

Kesme (cut) komutu özellikle script yazarken çok kullanışlıdır. Çıktılardan istediğiniz ayıraçlara göre verileri bölebilirsiniz.

Kesme komutu, giriş satırlarının bölümlerini çıkarır ve bunları standart çıktıda görüntüler. Giriş satırlarından nelerin kesileceğini birkaç yolla belirtebilirsiniz:

Byte’a Göre: -b veya --bytes= seçeneği ile girdiden belirtilen bayt listesini dosyadan keser.

Karaktere Göre: -c veya --characters= seçeneği ile belirtilen listeyi keser. Uygulamada, bu yöntem ve bayt yöntemi genellikle aynı sonuçları üretir.

Alana Göre: -f veya --fields= seçeneği ile belirtilen alan girdi dosyasından kesilir. Varsayılan değer olarak alanlar satır içerisinde sekmeyle ayrılmış olarak kabul edilir. Ancak sınırlayıcı karakteri -d, --delim= veya --delimiter= seçeneğiyle değiştirebilirsiniz (örn: CSV dosyalarında , veya ;).

Örnek - Boşluk karakterine göre ayrım yapalım ve ilk sütunu alalım:

$ cd /tmp
cut -d ' ' -f 1 sirasiz.txt

Örnek - Sadece isimleri (ikinci sütun) alalım:

$ cut -d ' ' -f 2 sirasiz.txt

[!TIP] -d ' ' ile boşluk karakterini delimiter (ayırıcı) olarak tanımlıyoruz. -f1 veya -f 2 ile istediğimiz sütunu seçiyoruz.

sort - Sıralama

sort komutu satırları alfabetik veya sayısal olarak sıralar.

$ sort /tmp/sirasiz.txt

Sayısal sıralama:

$ sort -n /tmp/sirasiz.txt

Belirli sütuna göre sıralama:

$ sort -k2 /tmp/sirasiz.txt

uniq - Benzersiz ve Tekrar Eden Satırlar

uniq komutu ardışık olarak tekrar eden satırları filtreler veya raporlar. Bu komutun çok önemli bir özelliği vardır: sadece yan yana (ardışık) olan tekrarları algılar. Bu nedenle genellikle sort komutu ile birlikte kullanılır.

Neden sort ile kullanılır?

Dosyanızda aynı satırlar farklı yerlerde ise, uniq bunları tekrar olarak algılamaz. Örneğin:

remzi
guray
remzi    <- Bu "remzi" algılanmaz çünkü ardışık değil

Bu yüzden önce sort ile sıralamalısınız ki aynı satırlar yan yana gelsin.

Örnek - Benzersiz isimleri listele:

$ cut -d ' ' -f2 /tmp/sirasiz.txt | sort | uniq

Burada:

1. cut ile sadece isim sütununu aldık
2. sort ile alfabetik sıraladık (aynı isimler yan yana geldi)
3. uniq ile tekrarları kaldırdık

Tekrar sayısını göster (-c):

$ cut -d ' ' -f2 /tmp/sirasiz.txt | sort | uniq -c

Bu komut her ismin kaç kez tekrar ettiğini gösterir.

Sadece tekrar edenleri göster (-d):

$ cut -d ' ' -f2 /tmp/sirasiz.txt | sort | uniq -d

Sadece benzersiz olanları göster (-u):

$ cut -d ' ' -f2 /tmp/sirasiz.txt | sort | uniq -u

[!TIP] uniq -c | sort -rn kombinasyonu ile en çok tekrar eden satırları bulabilirsiniz!

wc - Kelime/Satır/Byte Sayma

wc (word count) komutu dosyadaki satır sayısını, kelime sayısını ve byte (karakter) sayısını gösterir. Bu komut özellikle log analizi, dosya boyutu kontrolü ve script’lerde çok kullanılır.

Temel kullanım:

$ wc /tmp/sirasiz.txt

Çıktı formatı: SATIR KELIME BYTE DOSYA_ADI

Örneğin 10 10 75 sirasiz.txt çıktısı şu anlama gelir:

• 10 satır
• 10 kelime
• 75 byte (karakter)

Sadece satır sayısı (-l):

$ wc -l /tmp/sirasiz.txt

Bu parametre en çok kullanılan parametredir. Örneğin log dosyasında kaç hata var:

$ grep -i 'error' /var/log/syslog | wc -l

Sadece kelime sayısı (-w):

$ wc -w /tmp/sirasiz.txt

Birden fazla dosya için toplam:

$ wc -l /tmp/*.txt

Bu komut her dosyanın satır sayısını ve en sonda toplamı (total) gösterir.

[!TIP] wc -l parametresi script’lerde çok kullanılır. Örneğin: if [ $(wc -l < dosya.txt) -gt 100 ]; then ...

nl - Satır Numaralandırma

nl (number lines) komutu dosyadaki her satıra numara ekler. cat -n komutuna benzer ama daha fazla özelleştirme imkanı sunar.

Temel kullanım:

$ nl /tmp/sirasiz.txt

Boş satırları da numarala:

$ nl -b a /tmp/sirasiz.txt

Özel ayırıcı kullan:

$ nl -s ': ' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut satır numarasından sonra : ekler.

tr - Karakter Dönüştürme (Translate)

tr (translate) komutu stdin’den okuduğu karakterleri dönüştürür, değiştirir veya siler. Bu komut dosyaları doğrudan değil, pipe üzerinden işler.

Küçük harfleri büyük harfe çevir:

$ echo "merhaba dünya" | tr 'a-z' 'A-Z'

Sonuç: MERHABA DÜNYA

Büyük harfleri küçük harfe çevir:

$ echo "MERHABA" | tr 'A-Z' 'a-z'

Belirli karakterleri sil (-d):

$ echo "merhaba dünya" | tr -d 'a'

Sonuç: merhb düny (tüm ‘a’ harfleri silindi)

Rakamları sil:

$ echo "abc123def456" | tr -d '0-9'

Sonuç: abcdef

Tekrar eden karakterleri sıkıştır (-s):

$ echo "merhaba     dünya" | tr -s ' '

Sonuç: merhaba dünya (birden fazla boşluk tek boşluğa dönüştü)

Satır sonu karakterlerini değiştir (DOS -> Unix):

tr -d '\r' < dosya.txt > dosya_unix.txt

Complement: Belirtilenlerin dışını işle (-c):

$ echo "abc123XYZ" | tr -cd '0-9'

Sonuç: 123 (sadece rakamlar kaldı, diğerleri silindi)

Özel karakter setleri:

[!TIP] tr komutu özellikle veri temizleme ve format dönüştürme işlemlerinde çok kullanışlıdır.

paste - Dosyaları Yan Yana Birleştir

paste komutu iki veya daha fazla dosyanın satırlarını yan yana birleştirir. Her dosyadan aynı satır numarasındaki satırlar sekme (TAB) karakteri ile birleştirilir.

cat komutu dosyaları alt alta birleştirirken, paste komutu yan yana birleştirir.

Örnek - İki sütunu birleştir:

Önce örnek dosyalar oluşturalım:

$ cut -d ' ' -f1 /tmp/sirasiz.txt > /tmp/sutun1.txt
cut -d ' ' -f2 /tmp/sirasiz.txt > /tmp/sutun2.txt

Şimdi birleştirelim:

$ paste /tmp/sutun1.txt /tmp/sutun2.txt

Özel ayırıcı kullan (-d):

$ paste -d ':' /tmp/sutun1.txt /tmp/sutun2.txt

Sonuç: 1:Remzi, 8:remzi şeklinde : ile ayrılmış çıktı

Tek dosyayı seri olarak birleştir (-s):

$ paste -s /tmp/sutun2.txt

Bu komut tüm satırları tek satırda, sekme ile ayırarak gösterir.

Virgülle ayırarak tek satır yap:

$ paste -s -d ',' /tmp/sutun2.txt

Sonuç: Remzi,remzi,guray,necmi,...

join - Dosyaları Ortak Alana Göre Birleştir (SQL JOIN)

join komutu iki dosyayı ortak bir alana (sütuna) göre birleştirir. Veritabanlarındaki JOIN işlemine benzer şekilde çalışır.

[!IMPORTANT] join komutunun çalışması için her iki dosyanın da birleştirme alanına göre sıralı olması gerekir!

Örnek için iki dosya oluşturalım:

# dosya1.txt (ID ve isim)
1 Ahmet
2 Mehmet
3 Ayşe

# dosya2.txt (ID ve şehir)
1 İstanbul
2 Ankara
3 İzmir

Birleştirme:

join dosya1.txt dosya2.txt

Sonuç:

1 Ahmet İstanbul
2 Mehmet Ankara
3 Ayşe İzmir

Farklı sütunlara göre birleştir:

join -1 2 -2 1 dosya1.txt dosya2.txt

• -1 2: Birinci dosyanın 2. sütunu
• -2 1: İkinci dosyanın 1. sütunu

split - Büyük Dosyaları Parçalara Ayır

split komutu büyük dosyaları daha küçük parçalara böler. E-posta ile gönderilemeyen, yüklenemeyen veya işlenemeyen büyük dosyalar için idealdir.

Satır sayısına göre böl (-l):

$ split -l 100 /var/log/syslog /tmp/log_parca_

Bu komut her 100 satırda bir yeni dosya oluşturur:

• /tmp/log_parca_aa
• /tmp/log_parca_ab
• /tmp/log_parca_ac
• …

Boyuta göre böl (-b):

split -b 10M buyuk_dosya.tar /tmp/parca_

Her parça 10 MB olur.

Sayısal son ek kullan (-d):

split -d -l 1000 dosya.txt parca_

Sonuç: parca_00, parca_01, parca_02 (aa, ab yerine)

Parçaları tekrar birleştir:

cat parca_* > orijinal_dosya.txt

[!TIP] Büyük log dosyalarını analiz ederken split ile parçalayıp her parçayı ayrı işleyebilirsiniz.

3. grep - Arama ve Filtreleme (Global Regular Expression Print)

grep komutu Linux’ta en çok kullanılan komutlardan biridir. Dosyalar içinde veya komut çıktılarında metin aramak için kullanılır. Adı “Global Regular Expression Print” ifadesinden gelir.

Temel Kullanım

Bir dosyada kelime ara:

$ grep user /etc/passwd

Bu komut /etc/passwd dosyasında “user” kelimesini içeren satırları gösterir.

Komut çıktısında arama (pipe ile):

$ ls -la /etc | grep conf

Büyük/Küçük Harf Duyarsız Arama (-i)

$ grep -i 'remzi' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut “remzi”, “Remzi”, “REMZI” gibi tüm varyasyonları bulur.

Recursive Arama (-r)

Bir dizin ve tüm alt dizinlerinde arama:

$ grep -r 'error' /var/log/

Sadece belirli dosya türlerinde ara:

grep -r --include="*.log" 'error' /var/log/

Eşleşmeyen Satırları Göster (-v)

$ grep -v 'remzi' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut “remzi” kelimesini içermeyen satırları gösterir.

Eşleşen Satır Sayısını Göster (-c)

$ grep -c 'remzi' /tmp/sirasiz.txt

Kaç satırda eşleşme olduğunu sayar.

Satır Numarasını Göster (-n)

$ grep -n 'remzi' /tmp/sirasiz.txt

Eşleşen satırın dosyadaki satır numarasını gösterir.

Tam Kelime Eşleşmesi (-w)

$ grep -w 'rem' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut sadece tam kelime olarak “rem” içeren satırları bulur. “remzi” kelimesi eşleşmez.

Regex ile Arama

Karakter sınıfı (büyük veya küçük harf):

$ grep '[rR]emzi' /tmp/sirasiz.txt

Satır başı (^) ve satır sonu ($):

$ grep '^1' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut “1” ile başlayan satırları bulur.

Extended regex (-E):

grep -E 'remzi|guray' /tmp/sirasiz.txt    # remzi VEYA guray
grep -E '^[0-9]+' /tmp/sirasiz.txt        # Rakamla başlayan satırlar

Bağlam Satırları (Context)

Eşleşmenin etrafındaki satırları da göster:

grep -B 4 'error' /var/log/messages  # Before: 4 satır öncesini göster
grep -A 2 'error' /var/log/messages  # After: 2 satır sonrasını göster
grep -C 2 'error' /var/log/messages  # Context: Öncesi ve sonrası

Sadece Eşleşen Dosya İsimlerini Göster (-l)

grep -l 'error' /var/log/*.log

Bu komut sadece eşleşme bulunan dosyaların isimlerini listeler.

Önemli Parametreler Tablosu

Yaygın Kullanım Örnekleri

Log dosyasında hata ara:

$ grep -i 'error\|warning\|failed' /var/log/syslog

Bir process’i bul (kendisini hariç tut):

$ ps aux | grep ssh | grep -v grep

Belirli bir IP’yi loglardan bul:

grep -r '192.168.1.100' /var/log/

[!IMPORTANT] grep Linux sistem yönetiminde en vazgeçilmez komuttur. Log analizi, konfigürasyon dosyası inceleme, process takibi gibi günlük işlerde sürekli kullanılır. Bu komutu çok iyi öğrenin!

4. sed - Stream Editor (Akış Düzenleyici)

sed (Stream Editor) komutu metin akışlarını düzenlemek için kullanılır. Dosyadaki metinleri değiştirmek, silmek veya eklemek için ideal bir araçtır. Script’lerde ve otomasyon işlemlerinde çok kullanılır.

Temel Sözdizimi

sed 's/eski/yeni/' dosya.txt      # İlk eşleşmeyi değiştir
sed 's/eski/yeni/g' dosya.txt     # Tüm eşleşmeleri değiştir

Değiştirme (Substitution)

Temel değiştirme:

$ sed 's/necati/Fecati/g' /tmp/sirasiz.txt

Bu komut “necati” kelimesini “Fecati” ile değiştirir. g flag’i satırdaki tüm eşleşmeleri değiştirir.

Sadece ilk eşleşmeyi değiştir (g olmadan):

$ sed 's/remzi/REMZI/' /tmp/sirasiz.txt

Büyük/küçük harf duyarsız değiştir:

$ sed 's/remzi/REMZI/gi' /tmp/sirasiz.txt

Dosyada Kalıcı Değişiklik (-i)

sed -i 's/eski/yeni/g' dosya.txt

Yedek dosya oluşturarak değiştir (-i.bak):

sed -i.bak 's/eski/yeni/g' dosya.txt

Bu komut değişiklik yapmadan önce dosya.txt.bak adında bir yedek oluşturur.

[!CAUTION] -i parametresi geri dönüşümsüzdür! Her zaman -i.bak ile yedek alın veya önce test edin.

Satır Silme (d komutu)

Belirli bir satırı sil:

$ sed '3d' /tmp/sirasiz.txt

Bir aralığı sil (2-5. satırlar):

$ sed '2,5d' /tmp/sirasiz.txt

Belirli bir pattern içeren satırları sil:

$ sed '/remzi/d' /tmp/sirasiz.txt

Boş satırları sil:

sed '/^$/d' dosya.txt

Satır Yazdırma (p komutu)

Sadece belirli satırları göster:

$ sed -n '1,3p' /tmp/sirasiz.txt

-n ile sadece belirtilen satırlar görüntülenir.

Metin Ekleme

Satır sonuna ekle:

sed 's/$/ - EKLENDI/' dosya.txt

Satır başına ekle:

sed 's/^/PREFIX: /' dosya.txt

Birden Fazla Komut Çalıştırma

-e ile:

sed -e 's/eski1/yeni1/g' -e 's/eski2/yeni2/g' dosya.txt

Pratik Örnekler

HTML tag’lerini kaldır:

sed 's/<[^>]*>//g' dosya.html

Yorum satırlarını kaldır (# ile başlayan):

sed '/^#/d' config.txt

Dosya yolundaki / karakterini değiştir:

sed 's|/old/path|/new/path|g' dosya.txt   # | ayırıcı olarak kullanılır

[!TIP] sed ile grep kombinasyonu çok güçlüdür: grep 'pattern' dosya.txt | sed 's/eski/yeni/g'

5. Dosya İşlem Komutları

Bu bölümde Linux’ta dosya ve dizin işlemleri için kullanılan temel komutları öğreneceksiniz: kopyalama, taşıma, silme ve link oluşturma.

cp - Dosya/Dizin Kopyalama (Copy)

cp (copy) komutu dosya ve dizinleri kopyalar. Linux’ta en temel ve en çok kullanılan komutlardan biridir.

Temel dosya kopyalama:

$ cp /tmp/sirasiz.txt /tmp/kopya.txt

Bu komut sirasiz.txt dosyasını kopya.txt adıyla kopyalar.

Birden fazla dosya kopyalama:

$ cp dosya1.txt dosya2.txt dosya3.txt /hedef/dizin/

Dizin kopyalama (-r: recursive):

$ cp -r /tmp/kaynak_dizin /tmp/hedef_dizin

[!IMPORTANT] Dizin kopyalamak için -r (recursive) parametresi zorunludur!

İzinleri koruyarak kopyala (-p: preserve):

$ cp -rp /var/www/html /backup/www_backup

Bu komut dosyaların izinlerini, sahipliğini ve zaman damgalarını korur.

Üzerine yazmadan önce sor (-i: interactive):

$ cp -i dosya.txt /hedef/

Sadece daha yeni dosyaları kopyala (-u: update):

$ cp -u *.txt /backup/

İlerleme durumunu göster (-v: verbose):

$ cp -v /tmp/sirasiz.txt /tmp/kopya2.txt

Pratik örnekler:

# Tam yedekleme (-a = archive mode)
cp -a /var/www /backup/www_$(date +%Y%m%d)

# Sadece .txt dosyalarını kopyala
cp *.txt /hedef/dizin/

# Yedek oluşturarak kopyala
cp --backup=numbered dosya.txt /hedef/

[!TIP] Büyük dosyaları kopyalarken rsync komutu daha verimlidir: rsync -av kaynak/ hedef/

mv - Dosya/Dizin Taşıma ve Yeniden Adlandırma (Move)

mv (move) komutu dosya ve dizinleri taşır veya yeniden adlandırır. Aslında iki işlem aynı komutla yapılır:

• Taşıma: Farklı bir dizine taşı
• Yeniden adlandırma: Aynı dizinde farklı isimle taşı

Dosya yeniden adlandırma:

$ mv /tmp/eski_isim.txt /tmp/yeni_isim.txt

Dosya taşıma:

$ mv /tmp/dosya.txt /home/user/

Birden fazla dosya taşıma:

$ mv dosya1.txt dosya2.txt dosya3.txt /hedef/dizin/

Dizin taşıma (recursive parametreye gerek yok):

$ mv /tmp/kaynak_dizin /tmp/hedef_dizin

[!NOTE] mv komutu için -r parametresine gerek yoktur. Dizinler otomatik olarak tüm içerikleriyle taşınır.

Üzerine yazmadan önce sor (-i: interactive):

$ mv -i dosya.txt /hedef/

İlerleme göster (-v: verbose):

$ mv -v /tmp/dosya.txt /home/user/

Pratik örnekler:

# Tüm .log dosyalarını arşiv dizinine taşı
mv *.log /var/log/archive/

# Tarihli yedek oluşturarak taşı
mv --backup=numbered dosya.txt /hedef/

# Toplu yeniden adlandırma (rename komutu ile)
rename 's/.txt/.bak/' *.txt

mkdir - Dizin Oluşturma (Make Directory)

mkdir (make directory) komutu yeni dizin oluşturur.

Tek dizin oluşturma:

$ mkdir /tmp/yeni_klasor

Birden fazla dizin oluşturma:

$ mkdir dizin1 dizin2 dizin3

İç içe dizinler oluşturma (-p: parents):

$ mkdir -p /tmp/a/b/c/d/e

[!IMPORTANT] -p parametresi olmadan iç içe dizin oluşturmaya çalışırsanız hata alırsınız çünkü üst dizinler mevcut değildir.

Belirli izinlerle oluşturma (-m: mode):

$ mkdir -m 755 /tmp/public_folder

$ mkdir -m 700 /tmp/private_folder

Oluşturulan dizini göster (-v: verbose):

$ mkdir -v /tmp/yeni_dizin

Pratik örnekler:

# Proje yapısı oluşturma
mkdir -p project/{src,bin,lib,docs,tests}

# Tarihli yedek dizini oluşturma
mkdir -p /backup/$(date +%Y/%m/%d)

# Gizli dizin oluşturma
mkdir ~/.config/myapp

rmdir - Boş Dizin Silme (Remove Directory)

rmdir (remove directory) komutu sadece boş dizinleri siler. İçinde dosya veya alt dizin varsa hata verir.

Boş dizin silme:

$ mkdir /tmp/bos_dizin
rmdir /tmp/bos_dizin

İç içe boş dizinleri silme (-p: parents):

$ mkdir -p /tmp/a/b/c
rmdir -p /tmp/a/b/c

Bu komut sırasıyla c, b, a dizinlerini siler (hepsi boşsa).

[!NOTE] İçinde dosya olan dizinleri silmek için rm -r kullanın.

rm - Dosya/Dizin Silme (Remove)

rm (remove) komutu dosya ve dizinleri siler. Linux’ta çöp kutusu yoktur - silinen dosyalar geri getirilemez!

Dosya silme:

$ rm /tmp/dosya.txt

Birden fazla dosya silme:

$ rm dosya1.txt dosya2.txt dosya3.txt

Wildcard ile silme:

$ rm /tmp/*.log

Dizin ve içeriğini silme (-r: recursive):

$ rm -r /tmp/silinecek_dizin

Zorla silme (-f: force):

$ rm -f /tmp/dosya.txt

Dizin ve içeriğini zorla sil (-rf):

$ rm -rf /tmp/dizin

[!CAUTION] rm -rf komutu çok tehlikelidir! Yanlış dizinde çalıştırırsanız tüm sisteminizi silebilirsiniz. Özellikle rm -rf / veya rm -rf /* asla çalıştırmayın!

Silmeden önce sor (-i: interactive):

$ rm -i /tmp/*.txt

Her 3 dosyada bir sor (-I):

$ rm -I /tmp/*.log

Silinen dosyaları göster (-v: verbose):

$ rm -v /tmp/dosya.txt

Güvenli silme pratikleri:

# Önce ne silineceğini görün
ls /tmp/*.log

# Sonra silin (veya -i ile tek tek onaylayın)
rm -i /tmp/*.log

# Tehlikeli komutları test edin
rm -rf /yol/dizin --dry-run    # (bazı sistemlerde)
echo rm -rf /yol/dizin         # Komutu yazdır ama çalıştırma

[!TIP] Önemli dosyaları silmeden önce mv dosya.txt /tmp/ ile geçici bir yere taşıyın. Emin olduktan sonra silin.

ln - Link Oluşturma (Link)

ln (link) komutu dosyalara link (bağlantı) oluşturur. Linux’ta iki tür link vardır:

1. Hard Link: Aynı inode’a işaret eder, orijinal dosya silinse bile çalışır
2. Symbolic Link (Symlink): Dosya yoluna işaret eder, bir kısayol gibidir

Symbolic Link (Sembolik Link) - En Yaygın Kullanım

Sembolik link bir kısayol gibidir. Windows’taki shortcut’a benzer.

Sembolik link oluşturma (-s):

$ ln -s /var/log /tmp/log_link

Bu komut /tmp/log_link adında bir link oluşturur ve /var/log dizinine işaret eder.

Link’i kontrol etme:

$ ls -la /tmp/log_link

Çıktıda l harfi ve -> işareti link olduğunu gösterir:

lrwxrwxrwx 1 root root 8 Jan  1 12:00 log_link -> /var/log

Symlink ile dosya okuma:

$ cat /tmp/log_link/syslog

Bozuk (broken) linkleri bulma:

find /path -xtype l

Hard Link

Hard link aynı veriyi işaret eden başka bir isimdir. Orijinal dosya silinse bile hard link çalışmaya devam eder.

Hard link oluşturma:

$ touch /tmp/orijinal.txt
echo "test" > /tmp/orijinal.txt
ln /tmp/orijinal.txt /tmp/hardlink.txt

Aynı inode’u paylaştığını doğrula:

$ ls -li /tmp/orijinal.txt /tmp/hardlink.txt

İlk sütundaki inode numarası aynı olacaktır.

Hard link sayısını gör:

$ stat /tmp/orijinal.txt

Hard Link vs Symbolic Link Karşılaştırması:

Pratik kullanım örnekleri:

# Yapılandırma dosyası için symlink
ln -s /etc/nginx/sites-available/mysite /etc/nginx/sites-enabled/

# Aktif versiyon için symlink
ln -sf /opt/app-v2.0 /opt/app-current

# Log dizini için symlink (disk alanı yönetimi)
ln -s /mnt/bigdisk/logs /var/log/myapp

[!TIP] Sembolik linkler mutlak yol (/var/log) veya göreli yol (../log) ile oluşturulabilir. Taşınabilirlik için göreli yol tercih edilebilir.

Komut Özet Tablosu

Sonraki Adım

Dosya Bulma ve Erişim Yönetimi →